Tantiemy NFT – wyjaśnienie

Tantiemy NFT (ang. royalties) to procent każdej ceny odsprzedaży wypłacany twórcy kolekcji NFT. Zwykle ustala je twórca, a pobiera marketplace w momencie sprzedaży. Na większości blockchainów nie są one egzekwowane przez samo NFT: to marketplace decyduje, czy je zapłacić, i dlatego na wielu platformach tantiemy stały się opcjonalne.

Tantiemy były jednym z pierwotnych argumentów przemawiających za NFT wśród artystów. Malarz zwykle nic nie zarabia, gdy jego obraz zostaje odsprzedany na aukcji, ale twórca NFT mógł otrzymywać udział za każdym razem, gdy dzieło zmieniało właściciela. Zrozumienie, jak ta obietnica działa w praktyce, pomaga twórcom realistycznie planować dochody, a kupującym – rozumieć, za co płacą podczas handlu.

Jak działają tantiemy NFT

Gdy twórca uruchamia kolekcję, ustala stawkę tantiem i adres do wypłat. Te informacje są przechowywane w smart kontrakcie NFT, w jego metadanych albo w ustawieniach samego marketplace’u. Gdy ktoś odsprzedaje NFT na marketplace obsługującym tantiemy, platforma dzieli kwotę sprzedaży: większość trafia do sprzedającego, opłata – do platformy, a tantiema – na adres twórcy. Więcej o samym projekcie przeczytasz w artykule Pudgy Penguins (PENGU) – wyjaśnienie.

Prosty przykład: NFT zostaje odsprzedane za 1 ETH na marketplace z tantiemą 5% i opłatą platformy 2%.

Liczby mają charakter poglądowy; rzeczywiste stawki różnią się w zależności od kolekcji i platformy. Opłaty sieciowe za transakcję są naliczane osobno. Jeśli chcesz zgłębić temat, przeczytaj Czym jest NFT? Niewymienialne tokeny wyjaśnione.

Standard tantiem na Ethereum

Na Ethereum powszechnie stosowanym standardem jest EIP-2981, który określa, jak kontrakt NFT może przekazać dowolnemu marketplace’owi: „przy sprzedaży za tę cenę wyślij tę kwotę na ten adres”. To sygnał, a nie blokada. Sam EIP-2981 nikogo nie zmusza do zapłaty – po prostu sprawia, że preferencja twórcy jest czytelna w spójny sposób. Propozycja jest opublikowana na stronie Ethereum Improvement Proposals.

Dlaczego tantiemy trudno wyegzekwować

Sedno problemu polega na tym, że transfer NFT to po prostu token przechodzący z jednego adresu na inny. Blockchain nie wie, czy był to prezent, przeniesienie między twoimi własnymi portfelami, czy rozliczenie sprzedaży. Marketplace to wie, ale może zdecydować się pominąć tantiemę.

To wywołało konkurencję. Marketplace’y, które pobierały niższe łączne opłaty dzięki opcjonalnym tantiemom, przyciągnęły traderów, a inne poszły w ich ślady. W latach 2022 i 2023 kilka dużych marketplace’ów przeszło na opcjonalne tantiemy lub tantiemy minimalne, znacznie niższe od ustalonych przez twórców. W przypadku wielu kolekcji dochody z odsprzedaży gwałtownie spadły.

Istnieją też proste sposoby na całkowite ominięcie tantiem:

• Transakcje pozagiełdowe (OTC): kupujący przesyła płatność bezpośrednio, a sprzedający przekazuje NFT, bez udziału żadnego marketplace’u.
• Kontrakty typu wrapping lub escrow: kontrakt strony trzeciej przechowuje NFT, a w zamian przedmiotem handlu jest roszczenie do niego.
• Marketplace’y bez tantiem: platformy, które po prostu nie wypłacają opłat twórcom.

Próby egzekwowania tantiem

Twórcy i deweloperzy odpowiedzieli rozwiązaniami, które utrudniają pomijanie tantiem.

1. 1Ograniczenia transferów. Kontrakt NFT pozwala na transfery wyłącznie przez zatwierdzone marketplace’y lub kontrakty płacące tantiemy. Niektórzy twórcy korzystali w tym celu z list blokad prowadzonych przez marketplace’y, a niektóre nowsze standardy tokenów wbudowują to ograniczenie w kontrakt.
2. 2Programowalne NFT. Na Solanie ekosystem Metaplex wprowadził programowalne NFT, które mogą egzekwować zasady, w tym tantiemy, przy transferach.
3. 3Zachęty poza łańcuchem. Niektóre projekty nagradzają posiadaczy, którzy zapłacili tantiemy, na przykład dostępem, miejscami na allowliście lub korzyściami w społeczności.

Każde podejście ma swoje wady. Ograniczenia transferów mogą uniemożliwić korzystanie z nowego marketplace’u lub protokołu pożyczkowego, którego nie ma na zatwierdzonej liście, i dają twórcy stałą kontrolę nad tym, jak twoje NFT może być przenoszone. Kupujący powinni o tym wiedzieć przed zakupem.

Co tantiemy oznaczają dla kupujących

Jeśli kupujesz NFT, tantiemy dotyczą cię na trzy praktyczne sposoby:

• Twój przychód z odsprzedaży. Tantiema 10% oznacza, że cena musi wyraźnie wzrosnąć, żebyś po tantiemach i opłatach choćby wyszedł na zero.
• Twoje możliwości. Jeśli kolekcja ogranicza transfery, możesz sprzedawać tylko na wybranych platformach.
• Twoja dokumentacja podatkowa. Tantiemy i opłaty zwykle zmniejszają przychód ze sprzedaży, więc je zapisuj. Nasz przewodnik o tym, jak ogólnie działają podatki od kryptowalut, wyjaśnia, dlaczego dokładne koszty i przychody mają znaczenie; przepisy różnią się w zależności od kraju.

Przed zakupem sprawdź stawkę tantiem w szczegółach oferty lub na stronie kolekcji na marketplace i zweryfikuj, czy kontrakt ma ograniczenia transferów.

Co tantiemy oznaczają dla twórców

Dla twórców lekcja z ostatnich lat jest taka, że tantiemy należy traktować jako możliwy bonus, a nie gwarantowaną pensję. Praktyczne podejścia to m.in.:

• Wycenienie sprzedaży początkowej („sprzedaży pierwotnej”) tak, aby pokrywała koszty bez polegania na odsprzedaży.
• Wybór marketplace’u i projektu tokena dopasowanych do tego, ile kontroli nad rynkiem wtórnym chcesz mieć.
• Przejrzystość wobec kolekcjonerów w kwestii stawek tantiem i ewentualnych ograniczeń transferów.
• Budowanie wartości poprzez użyteczność lub społeczność zamiast obiecywania dochodów z odsprzedaży.

Oszustwa związane z tantiemami, na które trzeba uważać

Tantiemy bywają przykrywką dla kradzieży. Typowe schematy:

• „Zapłać tantiemę, aby odblokować swoje NFT”. Żaden uczciwy system nie wymaga opłaty za przeniesienie NFT, które już posiadasz.
• Fałszywe strony do odbioru tantiem. Wiadomości, że masz nieodebrane tantiemy twórcy i musisz połączyć portfel, to zazwyczaj wallet drainery.
• Podrobione kolekcje. Kopie popularnych kolekcji mogą reklamować niskie lub zerowe tantiemy, żeby wyglądać na okazję. Zobacz fałszywe minty NFT i podrobione kolekcje, aby dowiedzieć się, jak to sprawdzić.

Jeśli dopiero poznajesz tę klasę aktywów, zacznij od tego, czym jest NFT i jak działają marketplace’y NFT.

Podsumowanie

Tantiemy NFT to udział twórcy w odsprzedaży, ale na większości blockchainów zależą od tego, czy marketplace’y zdecydują się je wypłacać. Kupujący powinni przed zakupem sprawdzić stawkę i ewentualne ograniczenia transferów, a twórcy powinni planować tak, jakby tantiemy mogły nie zostać wypłacone. Nigdy nie płać „tantiemy” ani „opłaty za odblokowanie” komuś, kto się z tobą kontaktuje – to niemal zawsze oszustwo.